Servis esnafı ‘yaş’ zorunluluğuna çözüm arıyor: “Milli servet Avrupa’ya akıyor”
Türkiye’de öğrenci ve işçi nakliyatının kıymetli bir kesimini oluşturan servis aracı esnafı, uzun müddettir yürürlükte olan “araç yaşı” uygulaması nedeniyle güç süreçten geçiyor. Mevzuat kapsamında servis araçları muhakkak bir yaşa ulaştığında, teknik durumu dikkate alınmaksızın sistem dışına çıkarılıyor. Kesim temsilcileri ise bu uygulamanın güvenlikten fazla ekonomik tesirler doğurduğunu, yerli üretimi gerilettiğini ve ithal araç yüklü bir piyasa yapısını güçlendirdiğini lisana getiriyor.
Türkiye Gazetesi’nden Kaan Zenginli’ye konuşan Ulaş İş Servis Araçları Sendikası Başkanı Abdurrahim Barın, yıllara yayılan teknik raporlar ve alandan elde edilen datalarla desteklenen tenkitlerin artık göz arkası edilemeyecek düzeye ulaştığını belirtti. Barın’ın verdiği bilgilere nazaran, Türkiye genelinde öğrenci nakliyatı da dâhil olmak üzere yaklaşık 300 bin servis aracı faaliyet gösteriyor ve bu araçların yaklaşık üçte ikisi İstanbul’da hizmet veriyor.
SERVİS ARACINDA İTHAL MARKALARIN HİSSESİ BÜYÜDÜ
Sahada kullanılan servis araçlarının büyük kısmı 3 yerli ve 12 ithal markadan oluşurken, yerli üreticilerin pazardaki hissesi her yıl daha da azalıyor. Abdurrahim Barın, “Bugün geldiğimiz noktada BMC daldan çekilmiş durumda, Karsan servis aracı üretimini durdurdu. Ford ise yüklü olarak Anadolu’da farklı yolcu nakliyeciliği segmentlerine yöneldi. Servis aracı özelinde yerli üretim neredeyse yok olma noktasına geldi. Buna rağmen bilhassa son 15 yılda ithal markaların pazar hissesi süratle artıyor” tabirlerini kullandı.
YAŞA DEĞİL, TEKNİK DATALARA BAKILSIN
Sendikanın değerlendirmelerine nazaran servis aracı pazarında, bilhassa iki Alman markasının öne çıktığı fiili bir monopolleşme oluşmuş durumda. Barın, bu tablonun temel nedenlerinden birinin Türkiye’de uygulanan 12 yaş hududu olduğunu savunuyor. Mevcut düzenlemeye nazaran servis araçları, yaş kriteri temel alınarak ortalama 250 bin kilometrede sistem dışına çıkarılıyor.
Uluslararası uygulamaların ise bu yaklaşımdan farklı olduğunu vurgulayan Barın, “AB ülkelerinde ve ABD’de servis araçları yaşla değil, kilometre ve teknik yeterlilik aslına nazaran bedellendiriliyor. Bu araçlar sistemli bakım ve kontrolle 1 milyon kilometreye kadar itimatla kullanılabiliyor. Türkiye’de ise teknik ve fiziki ömrünü tamamlamamış araçlar yalnızca yaş sebebiyle trafikten ve sistemden çıkarılıyor. Bu durum hem kamu kaynaklarının verimsiz kullanılmasına hem de esnafın ağır bir ekonomik yük altına girmesine yol açıyor” dedi.
MİLYARLARCA LİRA AVRUPA’YA AKIYOR
Erken araç yenileme zorunluluğunun servis esnafı üzerinde önemli bir mali baskı oluşturduğunu belirten Barın, bu süreçte ithal araç tercihlerinin artmasının döviz çıkışını hızlandırdığına dikkat çekti. Barın, “Bu yalnızca bir bölüm problemi değil, tıpkı vakitte bir ülke iktisadı sıkıntısı. Yerli üretim desteklenmezken, milyarlarca liralık kaynak Avrupa’ya aktarılıyor” değerlendirmesinde bulundu.
MESLEĞİ BIRAKMAK ZORUNDA KALANLAR VAR
Sektörde faaliyet gösteren kimi büyük işletmeler ve araç satıcılarının piyasayı yönlendirdiği istikametindeki savlar da tartışma konusu. Sendikanın aktardığı bilgilere nazaran, kimi servis esnafı kontratlı çalıştıkları firmalar tarafından “3 yaşında ve belli iki markaya ilişkin araç” kullanmaya zorlanıyor. Bu baskılar nedeniyle birçok esnafın aracını elden çıkarmak zorunda kaldığı, hatta mesleği bırakmak durumunda kaldığı söz ediliyor.
Uygulamadaki çelişkilere de dikkat çeken Abdurrahim Barın, “Servis aracı olarak kullanımı sonlandırılan bir araç TÜVTÜRK muayenesinden geçerek kentler ortası ya da farklı bir nakliyecilik çeşidinde kullanılabiliyor. Bu durum yaş kriterinin güvenlikten fazla ticari sonuçlar doğurduğunu açıkça gösteriyor” dedi.
Öte yandan İTÜ OTAM, memleketler arası bağımsız kontrol kuruluşları ve çeşitli kamu raporlarının, yaş kriterinin bilimsel ve teknik bir desteği olmadığını ortaya koyduğunu aktaran Barın, raporlarda kilometre ve teknik yeterlilik temelli bir sisteme geçilmesi gerektiğinin vurgulandığını belirtti. Tahlil tekliflerinin Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına iletildiğini söyleyen Barın, şimdi somut bir düzenleme yapılmadığını söz etti.
YETKİLİLERE ÇAĞRI
Kalıcı bir tahlil için Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığının uyum içinde mevzuat değişikliğine gitmesi gerektiğini vurgulayan Barın, bu mevzunun Hazine ve Maliye Bakanlığının tasarruf önlemleri çerçevesinde de ele alınmasının kıymetine dikkat çekti.
