James Webb kanıtladı: Kara delikler yıldızsız doğabiliyor

Yale Üniversitesi’nden astrofizikçi Priyamvada Natarajan, Dünya Ekonomik Forumu’nda yaptığı sunumda, James Webb Uzay Teleskobu’ndan (JWST) gelen datalarla cihanın en büyük gizemlerinden birinin aydınlandığını duyurdu. 

Geleneksel teori, kara deliklerin ölen yıldızların çökmesiyle oluştuğunu ve vakitle unsur yutarak büyüdüğünü savunuyordu. Fakat James Webb, cihanın şimdi emekleme evresinde (Büyük Patlama’dan yalnızca birkaç yüz milyon yıl sonra) şaşırtan derecede devasa kara delikler tespit etti. Bu kadar kısa müddette bu boyuta ulaşmaları “yıldız ölümü” modeliyle imkansız görünüyordu.

Natarajan ve grubunun kanıtladığı yeni modele nazaran, bu kara delikler yıldızlardan değil, direkt devasa gaz bulutlarının kendi içine çökmesiyle oluştu. “Doğrudan çöküş” ismi verilen bu süreç, kara deliklerin çok daha büyük bir “tohumla” hayata başlamasını ve kısa müddette milyarlarca güneş kütlesine ulaşmasını sağlıyor.

Kara delikler yalnızca uzak uzayın gizemi değil, günlük hayatımızın da bir kesimi. Natarajan, Davos’taki dinleyicilere şaşırtan bir hatırlatmada bulundu: “Buraya gelebildiniz zira kara delikleri açıklayan denklemler tıpkı vakitte GPS sistemlerine rehberlik ediyor.”

Einstein’ın Genel Görelilik Teorisi, kütlenin uzay-zamanı büktüğünü söyler. Dünya’nın kütlesi nedeniyle uydulardaki saatler, yerdeki saatlerden daha süratli ilerler. Şayet kara delikleri anlamamızı sağlayan bu matematiksel düzeltmeler yapılmasaydı, GPS sistemleri saniyeler içinde yanılır ve navigasyon kullanılamaz hale gelirdi.

Keşfi “bir meslek ömründe yapılabilecek en heyecan verici doğrulama” olarak tanımlayan Natarajan, bu araştırmaların felsefi bir boyutu olduğunu da ekledi: “Evreni ve kara delikleri incelemek, beşere ‘kozmik bir mütevazılık’ aşılıyor. Vakitte geriye bakarak, kesimi olduğumuz bu muazzam öyküyü birleştiriyoruz.”