‘Modern Çağ Ozanı’ Mehmet Barış Manço’nun 56 yıllık serüveni
Şarkıcı, bestekar, kelam muharriri ve TV programcısı Barış Manço, 2 Ocak 1943’te İsmail Hakkı Manço ile Türk müziği sanatkarı Rikkat Uyanık çiftinin çocuğu olarak Üsküdar’da dünyaya geldi.
İlk çocuklarına “Savaş” ismini veren Manço ailesi, İkinci Dünya Savaşı’nın son günlerinde doğan ikinci çocuklarına ise “Mehmet Barış” ismini verdi. Sanatkarın Oktay ve İnci ismini taşıyan iki kardeşi daha oldu. Anne ve babası 3 yaşındayken ayrılan Barış Manço, çocukluğunu babasının yanında geçirdi.
Kadıköy Gazi Mustafa Kemal Paşa İlkokulunda başladığı eğitimine Galatasaray Lisesinde devam eden usta sanatçı, babasının vefatının akabinde Galatasaray’dan ayrıldı ve eğitimini Şişli Terakki Lisesinde tamamladı.
İlk kurduğu küme Barış Manço ve Kafadarlar oldu
Manço, birinci kümesini 1958’de Galatasaray Lisesinde okurken “Barış Manço ve Kafadarlar” ismiyle kurdu ve “Dream Girl” isimli birinci bestesine imza attı. Ünlü sanatçı, müzik hayatındaki birinci konserini de Galatasaray Lisesinin konferans salonunda verdi.
“Harmoniler” kümesiyle 1962’de birinci 45’lik plağını çıkaran sanatçı, 19 yaşındayken yayımladığı albümde, İngilizce kelamlı “Twist in USA” ve “The Jet” isimli iki modüle imza attı.
Usta sanatçı, bu albümden bir yıl sonra Belçika’daki ağabeyi Savaş Manço’nun yanına giderek, Belçika Hoş Sanatlar Akademisine kaydoldu. Okulda fotoğraf, grafik, desen ve iç mimari okuyan Manço, bir taraftan da gece bekçiliği ve garsonluk üzere işlerde çalıştı.
Yabancı müzisyenlerden oluşan “Vahşi Kediler” kümesiyle da bir müddet çalışan Manço, 1964’te doldurduğu biri İngilizce, ikisi Fransızca üç şarkılık 45’liği Fransa’da çıktı. 12 Ocak 1965’te Paris Olympia Konseri’ni veren sanatçı, Mazhar Alanson ve Fuat Güner’in öncülüğündeki “Kaygısızlar” kümesiyle 1967’de “Kol Düğmeleri“ni çıkardı.
Aranjman modasına tepkiliydi
Dönemin aranjman modasına reaksiyon gösteren Barış Manço, “Kızılcıklar Oldu mu?“, “Derule“, “Kirpiklerin Ok Ok Eyle” isimli türküleri rock’n roll ve twist şekillerinde seslendirdi. “Sychedelic” müzik akımından da etkilenen küme, “Ağlama Değmez Hayat” müziğiyle muvaffakiyetini sürdürdü.
“Altın Plak” mükafatı kazanan albümün akabinde Fransa’ya giderek plak çalışması yapan Manço ve Kaygısızlar kümesinin albümü uzun müddet piyasaya sürülmedi. Kaygısızlar ile yollarını ayıran sanatçı, 1970’te yurda döndü.
Barış Manço’nun 1970’de bestelediği “Dağlar Dağlar” plağı mesleğinde adeta dönüm noktası oldu ve sanatkara Platin Plak Ödülü’nü kazandırdı. Devrin ünlü müzisyenlerinden Cüneyd Orhon’un da eşlik ettiği plak, kısa müddette 700 bin sattı.
Dönemin ünlü müzik kümelerinden “Moğollar” ile de bir müddet çalışan sanatkarın, Anadolu turnesi sırasında otobüsü dinamitli taarruza uğradı. Manço’nun saçlarının uzun olması münasebetiyle gerçekleştirildiği öne sürülen hücumda sanatkarlar yara almadı. Antalya’da ise müzisyenlerden birinin yabancı asıllı olması nedeniyle gözaltına alınan Barış Manço, birinci duruşmada hür kaldı.
Kurtalan Ekspres’i kurdu
Barış Manço daha sonra Moğollar’la yolları ayırıp “Kurtalan Ekspres“i kurdu. İsmini İstanbul’dan Güneydoğu’ya giden trenden alan Kurtalan Ekspres’in o yıllardaki takımında Murat Ses, Parıltı Moray, Celal İtimat, Özkan Uğur ve Engin Yörükoğlu yer aldı. Ayrılıkların yaşandığı kümeye, Manço’nun uzun yıllar birlikte çalışacağı Ahmet Güvenç ve Bahadır Akkuzu dahil oldu.
Askerliğini yedek subay olarak Polatlı ve Amasya’da yapan Barış Manço, daha sonra Kurtalan Ekspres ile Anadolu turnelerine çıktı.
İlk yıllarında kısa saçlı olarak sahneye çıkan usta sanatkarın Türkiye’de herkesin hafızasına kazınan uzun saçları, otantik kıyafetleri, bilezik, yüzük ve kemerle tasarladığı imajı ile tiyatral yetenekleri epeyce ilgi çekti.
Barış Manço, birinci uzunçaları (LP) “2023“ü, 1975’te çıkardı. “Progresif rock” esintileri taşıyan albümde Cumhuriyet’in 100. yılı anısına bestelediği enstrümantal müziği “2023“ün yanı sıra “Yine Yol Göründü Gurbete” ve “Yol Verin Ağalar Beyler” isimli müzikleri beğeni topladı.
Yurt dışında da başarılı olmayı hedefleyen Manço, Belçika’ya gitti ve 1976’da “Baris Mancho” isimli birinci İngilizce kelamlı albümünü çıkardı.
“Yeni Bir Gün” albümünü ise 1979’da müzikseverlerin beğenisine sunan sanatçı “Hey” mecmuasının, “Yılın Erkek Sanatçısı” ve “Yılın Albümü” mükafatlarını aldı. Birebir yıl çıktığı Anadolu turnesinin tüm gelirlerini sağır ve dilsiz çocukların eğitimi ve tedavisi için bağışlayan Manço, daha sonra Hollanda, Belçika, İngiltere, Almanya ve Kıbrıs’ta konserler verdi.
“Sözüm Meclisten Dışarı” albümüyle muvaffakiyetini katladı
Belçika konserinden dönerken 24 Ağustos 1979’da Edirne’de bir trafik kazası geçiren Manço, bir mühlet sahnelerden uzak kaldı. Sanatçı, 1981’in sonlarına hakikat “Sözüm Meclisten Dışarı” albümüyle büyük beğeni topladı. “Gül Pembe“, “Ali Muharrir Veli Bozar“, “Alla Beni Pulla Beni” üzere hit müziklerin yanı sıra en uygun Türkçe kelamlı rock müziklerinden “Dönence”yi de barındıran albümün pek çok müziği, bir müddet TRT’nin denetleme heyetine takılarak, televizyon ve radyoda çalınamadı.
Halkla kurduğu bağı 1983’te “Estağfurullah Ne Haddimize“, 1985’te “24 ayar“, 1986’da “Sahibinden İhtiyaçtan” albümleriyle güçlendiren Manço, 1989’da “Darısı Başınıza“, 1992’de “Mega Manço“, 1995’te “Müsaadenizle Çocuklar“, 1996’da “Live in Japan” albümlerini sevenleriyle buluşturdu.
Müzikle bağını koparmayan Barış Manço, bir röportajında kendisini şöyle tanımlıyordu:
“Barış Manço müzik söyler, ikincisi çocuk programı yapar, üçüncüsü dünyayı gezer. Bu toplum beni müzik söylerken tanıdı ve çocuklarla ilgilenirken bir daha tanıdı ve bu ortada dünyayı dolaşıp diğer insanları anlatan kişi olarak tanıdı. Ben bu dünyaya müzikçi olarak gelmedim. Benim birinci işim bu değil. Ben niyetlerimi bu dünyaya aktarmak için geldiğime inanıyorum. Bu niyetler bazen müzik eşliğinde daha hoş, daha hoş, daha güzel algılanıyor. Onun için bana verilen bu nimeti kullandım.”
Manço, müzikte açtığı yolun yanı sıra müzik kelamlarıyla de kültür hayatına değerli katkılarda bulundu. Birçok müziğinin son kıtasında, tıpkı halk şiiri geleneğinde olduğu üzere kendi ismine yer veren sanatçı “Modern Çağ Ozanı” olarak isimlendirildi.
Eserlerinde unutulan kıymetleri hatırlatan Manço, müziklerinde toplumsal bahislere ve ailenin kıymetine dikkati çekti.
Daha evvel kısa bir evlilik yapan Barış Manço, 1979’da Lale Çağlar’la dünya konutuna girdi ve çiftin “Doğukan Hazar” ve “Batıkan Zorbey” ismini verdiği iki oğlu oldu.
“Baba Bizi Eversene” sinemasının başrolünde yer aldı
İçindeki çocuğu hiçbir vakit kaybetmediğini lisana getiren usta sanatçı, direktör Oksal Pekmezoğlu’nun 1975 imali “Baba Bizi Eversene” sinemasında başrol oynadı.
Barış Manço, yaklaşık 15 yıl boyunca planladığı “7’den 77’ye” programı projesini, 1988’de TRT idaresine kabul ettirmeyi başardı. Çocuklara öğütler verdiği “Adam Olacak Çocuk”, yaşlılara hürmetin ehemmiyetine dikkati çektiği “İkinci Kahvaltı”, dünyayı dolaştığı “Dönence” ve Türkiye’yi dolaştığı “Dere Zirve Türkiye” isimli başlıkları olan program, TRT 1, TGRT ve ATV’de 1988-1998’de her pazar öğlenden evvel yayımlandı.
“Türk televizyonlarının birinci gezgini” olarak da gösterilen Manço, 5 kıtada 140 değişik yörede 800 bin kilometreye yakın yol gitti. Ertuğrul Fırkateyni’nin Japonya’ya gelişinin 100. yılı hasebiyle 1990’da düzenlenen “Türk-Japon dostluğu” aktiflikleri için gittiği Japonya’da büyük bir coşkuyla karşılandı. Konserlerinde, müziklerinde Japonca kelamlara de yer veren Barış Manço’ya “Min-On Vakfı Yüksek Onur Madalyası” verildi. Manço, buradaki konser kaydını da “Live in Japan” ismiyle yayımladı.
Türk dünyası ile de çok düzgün ilgiler geliştiren usta sanatçıya, Türkmenistan Devlet Başkanı Saparmurat Niyazov tarafından “Türkmen vatandaşlığı” verildi, Belçika ve Fransa, sanatçıyı birçok sefer ödüllendirdi.
200 beste yaptı
İlk albümüne Cumhuriyet’in 100. yılının kutlanacağı “2023” ismini veren Barış Manço, bir röportajında, “Benim birkaç hayalim var, 80 yaşındayken elimde bastonum, tahminen kolumda Doğukan, onun yardımıyla çıkarım sahneye ve senfoni orkestrasına 2023’ü çaldırmak en büyük ideallerimden birisi.” demişti.
Müzik hayatını anlattığı “40. Yıl” müziğini besteleyen Barış Manço, bir periyoda damgasını vuran müziklerini tekrar düzenleyerek seslendirdi. Daha evvel de tansiyon düşünceleri yaşayan sanatçı, 31 Ocak’ı 1 Şubat 1999’a bağlayan gece, saat 23.30 sıralarında ani tansiyon düşmesi sonucu kötüleşti. Sanatçı yapılan müdahaleye karşın kurtarılamadı.
Manço’nun cenazesi, Atatürk Kültür Merkezi’ndeki merasimin akabinde Kanlıca Mezarlığı’na defnedildi.
Yaklaşık 40 yıllık sanat hayatında 200 besteye imza atan, ulusal ve milletlerarası alanda pek çok mükafata layık görülen sanatkarın ödüllerinin tamamı ise şöyle:
Barış Manço, 1980’de “Altın Orfe” Mükafatı, 1987’de “Belçika Kültür Elçisi”, 1991’de “Türkiye Cumhuriyeti Devlet Sanatçısı“, “Hacettepe Üniversitesi Onursal Doktora” ve “Japonya Soka Üniversitesi Kültür ve Barış Ödülü“, 1992’de “Belçika Krallığı Leopold II Şövalyesi Nişanı” ve “Fransız Kültür Bakanlığı Edebiyat ve Sanat Şövalyesi Nişanı“, 1994’te Kocaeli Üniversitesi Barış Diploması, 1995’te Türkmenistan Cumhurbaşkanlığı Türkmen vatandaşlığı, 1995’te Pamukkale Üniversitesinden onursal doktora, 1995’te “Japonya Min-On Vakfı Yüksek Gurur Madalyası“, 1997’de “Belçika Liege Prensliği Onursal Hemşerilik Beratı” aldı.
